Steeds meer mensen gebruiken AI om informatie op te zoeken, documenten op te stellen of zelfs een juridische redenering uit te werken. Dat lijkt efficiënt, maar in de praktijk loopt het geregeld fout. Zeker bij juridische vragen kan een antwoord van AI overtuigend klinken, terwijl het inhoudelijk onjuist, onvolledig of zelfs volledig verzonnen is.
De focus op juridische fouten door gebruik van AI is daarom terecht. Wie vertrouwt op AI zonder grondige controle, riskeert verkeerde beslissingen, foutieve standpunten of een procedure die nodeloos ingewikkeld wordt.
Generatieve AI-toepassingen zoals ChatGPT formuleren vaak vlot en zelfzeker. Net daarin schuilt het gevaar. De tekst oogt correct, gebruikt herkenbare termen en volgt een logische structuur. Maar dat betekent niet dat de inhoud ook klopt.
Bij juridische kwesties is dat bijzonder problematisch. Een kleine fout in een verwijzing naar wetgeving, rechtspraak of procedure kan grote gevolgen hebben. Denk aan een verkeerde termijn, een foutieve inschatting van bevoegdheid, een onbestaand arrest, een verkeerd begrip van bewijs of een verkeerde keuze van procedure. Zulke juridische vergissingen zijn niet altijd meteen zichtbaar voor de gemiddelde gebruiker.
Ook AI-systemen die specifiek als legaltechtoepassing of juridische chatbot worden voorgesteld, bieden geen sluitende garantie. Een tool kan behulpzaam zijn, maar blijft afhankelijk van de gebruikte data, het model, de instellingen, de actualiteit van de informatie en vooral de menselijke controle.
Een vaak genoemd risico bij kunstmatige intelligentie is de zogenaamde hallucinatie. Dat betekent dat AI een antwoord genereert dat geloofwaardig klinkt, maar feitelijk onjuist kan zijn. In een juridische context kan het dan gaan om:
Voor een niet-jurist is het meestal zeer moeilijk om zulke fouten te herkennen. Zelfs voor advocaten is dat niet altijd eenvoudig, zeker wanneer AI zeer overtuigend formuleert. Dat blijkt intussen ook uit concrete praktijkvoorbeelden.
In Vlaanderen kreeg het risico op AI-hallucinaties veel aandacht na de openingsrede van UGent-rector Petra De Sutter. In die rede bleken citaten te staan die verkeerd of niet controleerbaar waren, waaronder een aan Einstein toegeschreven citaat. De zaak was geen juridische procedure, maar toont wel hetzelfde mechanisme: AI kan een tekst produceren die geloofwaardig klinkt, terwijl de bron of inhoud niet klopt.
Ook bij andere publieke teksten ontstond discussie over foutieve of oncontroleerbare citaten. In zo’n context is dat al problematisch. In een juridisch dossier kan dezelfde fout nog zwaardere gevolgen hebben, omdat een fout citaat, een verkeerde bron of een onbestaande verwijzing de geloofwaardigheid van het hele standpunt kan aantasten.
Een concreet juridisch voorbeeld is AI Lawyer.be, een website die gratis juridisch advies op maat beloofde. Op vraag van VRT testte de Orde van Vlaamse Balies de tool. De conclusie was dat de antwoorden op het eerste gezicht correct konden lijken, maar bij grondigere analyse fouten bevatten. Volgens de OVB zaten die fouten vaak net in de details die in een juridisch dossier cruciaal zijn.
Dat voorbeeld is belangrijk voor iedereen die online snel juridische informatie of juridisch advies zoekt. Een AI-antwoord kan nuttig zijn als eerste oriëntatie, maar het vervangt geen beoordeling van het concrete dossier, de juiste feiten, de toepasselijke regels en de mogelijke strategie.
Het gebruik van ChatGPT kwam in een concrete strafzaak in beeld. In een Luikse cocaïnezaak verklaarde een advocaat dat hij ChatGPT had gebruikt als klankbord bij de voorbereiding van zijn pleidooi. Het ging onder meer om een analyse van regels over de verlenging van machtigingen voor interceptie of afluistering van privécommunicatie.
In een arrest van het hof van beroep te Gent ging het hof in op onzorgvuldig gebruik van artificiële intelligentie bij het opstellen van conclusies.
In een arrest van 18 september 2025 stelde het hof van beroep te Gent vast dat een conclusie talrijke verwijzingen bevatte naar onvindbare of onbestaande rechtspraak en rechtsleer, aangevuld met fictieve citaten. Daarnaast waren er fictieve of verkeerde citaten uit bestaande wetsartikelen.
De Orde van Vlaamse Balies verwijst ook naar een arrest van het hof van beroep Antwerpen van 25 maart 2026. In die zaak stelde het hof van beroep Antwerpen vast dat de vordering zeer verwarrend was geformuleerd en dat de feitelijke inbreuken en rechtsgronden gaandeweg herhaaldelijk wijzigden. Ter zitting verklaarde de bestuurder dat hij zijn conclusies had opgemaakt met behulp van artificiële intelligentie.
Het hof oordeelde dat deze manier van procederen de zaak onnodig complex maakte en dat de tegenpartij daardoor uitvoerige conclusies moest redigeren. Dat resulteerde in hoger beroep in een verhoogde rechtsplegingsvergoeding van 5.000 euro.
Rechtbank Oost-Brabant: misbruik van procesrecht
De Nederlandse Rechtbank Oost-Brabant ging nog een stap verder in een zaak waarin een partij zonder advocaat processtukken had opgesteld met behulp van AI. Die stukken bevatten meerdere onbegrijpelijke verwijzingen naar wetsartikelen en juridische onjuistheden. De rechtbank oordeelde dat de partij de AI-output had moeten nalezen en de juridische relevantie en juistheid had moeten controleren, eventueel met professionele hulp.
De rechter kwalificeerde het indienen van ondermaatse, door AI geproduceerde processtukken mee als misbruik van procesrecht en veroordeelde de eiser tot vergoeding van de volledige proceskosten.
Internationaal zijn er meerdere zaken bekend waarbij advocaten of procespartijen verwezen naar rechtspraak die door AI was gegenereerd, maar in werkelijkheid niet bestond. Een bekend voorbeeld is de Amerikaanse zaak waarin advocaten met ChatGPT fictieve precedenten hadden opgenomen in een procedure tegen een luchtvaartmaatschappij. De verwijzingen zagen er geloofwaardig uit, maar bleken verzonnen.
Veel mensen denken dat AI hen kan helpen om kosten te besparen. In bepaalde gevallen kan AI inderdaad nuttig zijn om informatie te structureren of vragen voor te bereiden. Maar zodra iemand zonder voldoende kennis zelf een verweer, verzoek, dagvaarding of conclusie begint uit te werken, ontstaan belangrijke risico’s.
Enkele concrete problemen uit de praktijk:
Dat leidt vaak tot meer werk, niet minder. Advocaten moeten zulke teksten herwerken, controleren en soms volledig opnieuw opbouwen. Ook hoven en rechtbanken worden geconfronteerd met nodeloos complexe of verwarrende stukken. Extra werk betekent meestal extra tijd, en dus ook extra kosten.
Een belangrijk misverstand is dat men zou kunnen zeggen: “de AI heeft het geschreven, dus ik ben niet verantwoordelijk.” Zo werkt het niet. Wie een tekst indient, verstuurt, ondertekent of gebruikt, blijft in beginsel zelf verantwoordelijk voor de inhoud.
Afhankelijk van de omstandigheden kan dat gevolgen hebben: verlies van geloofwaardigheid, afwijzing van een vordering, bijkomende kosten, procesrechtelijke sancties of aansprakelijkheid. Dat geldt des te meer wanneer men waarschuwingen negeert of blind vertrouwt op output van AI-systemen.
Bij gebruik van AI voor juridische kwesties is dus grote voorzichtigheid geboden. Een minnelijke oplossing verdient vaak de voorkeur, maar is niet altijd mogelijk. Zodra een dossier richting procedure gaat, wordt correcte juridische begeleiding nog belangrijker.
Dit artikel is geen pleidooi tegen technologie. Ook advocaten kunnen AI gebruiken als ondersteunend hulpmiddel. Bepaalde AI-systemen kunnen helpen bij opzoekwerk, samenvattingen, analysevoorbereiding of een eerste structuur. Maar AI mag geen vervanging worden voor professionele beoordeling, broncontrole en strategie.
De recente rechtspraak en discussies binnen de balie tonen dat duidelijk aan. De kern blijft menselijke controle. Een juridische tekst is pas bruikbaar na verificatie van bronnen, context, toepasselijke regels en strategie.
De inwerkingtreding en gefaseerde toepassing van de Europese AI Act, Verordening (EU) 2024/1689, onderstrepen bovendien dat het debat rond kunstmatige intelligentie niet louter technisch is, maar ook normatief en juridisch van aard. Die regelgeving neemt de nood aan menselijke juridische controle niet weg.
In 2025 en 2026 is het gebruik van AI sterk genormaliseerd. Meer burgers, ondernemingen en professionals experimenteren ermee. Daardoor neemt ook het aantal situaties toe waarin foutieve output effectief wordt gebruikt in de praktijk.
Hoe toegankelijker AI wordt, hoe groter het risico dat gebruikers de beperkingen onderschatten. Dat geldt in het bijzonder voor wie geen opleiding heeft om bronnen kritisch te toetsen. Als het al moeilijk kan zijn voor advocaten om hallucinaties of subtiele fouten tijdig te detecteren, dan is het voor een niet-gespecialiseerde rechtzoekende nog veel moeilijker.
Een tekst die met AI werd opgesteld, kan ordelijk, volledig en overtuigend lijken. Maar schijnbare kwaliteit is geen bewijs van juistheid. In een juridische context kan een foutieve redenering leiden tot proceduriële schade, extra kosten en verlies van geloofwaardigheid.
Wie AI gebruikt om zelf een verweer, dagvaarding, verzoekschrift, conclusie of juridisch advies op te stellen, doet er goed aan om eerst stil te staan bij de gevolgen. Zeker voor de rechtbank is voorzichtigheid essentieel. Een ogenschijnlijk sterk document kan in werkelijkheid fundamentele fouten bevatten.
Een advocaat kan nagaan welke stappen mogelijk zijn en of de informatie waarop u zich baseert klopt. Wij bekijken samen uw situatie, de risico’s en de mogelijke juridische stappen.
Heeft u vragen over juridische fouten door gebruik van AI of over uw eigen dossier? Neem gerust contact op via onze contactpagina.
Korte Lozanastraat 9
2018 Antwerpen
Tel: 03 233 40 79
Fax: 03 233 57 97
Mail: dumoulin@advocaat-dumoulin.be
Ma: 9:00 – 17:30
Di: 9:00 – 17:30
Wo: 9:00 – 17:30
Do: 9:00 – 17:30
Vr: 9:00 – 13:00
Za: gesloten
Zo: gesloten
Advocaat du Moulin & Partners - Korte Lozanastraat 9 - Antwerpen